آنچه که لازم است هر معمار در رابطه با مسجد امام بداند.

16 شهریور 1400
0 دیدگاه
مسجد امام 574964589648596875

مسجد امام  یکی دیگر از معروف ترین شاهکار های معماری اسلامی است که در اصفهان واقع شده است. این بنا که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان قرار دارد در زمان صفویه به دستور شاه عباس اول فارس ساخته شد. این مسجد سلطنتی به همراه میدان نقش جهان به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. ساخت آن در سال 1611 میلادی آغاز شد و شکوه آن عمدتا به دلیل زیبایی کاشی های موزاییک هفت رنگ و کتیبه های خوشنویسی است. نقش این مسجد در پشت اسکناس 20000 ریالی ایران به تصویر کشیده شده است.

 

مسجد امام 574964589648596875

تاریخچه مسجد امام

در سال 1598 میلادی هنگامی که شاه عباس تصمیم گرفت پایتخت امپراتوری ایران خود را از شهر قزوین در شمال غربی شهر اصفهان به مرکز اصفهان منتقل کند، برنامه ای را آغاز کرد که به یکی از بزرگترین برنامه های تاریخ ایران تبدیل می شود. بازسازی کامل این شهر باستانی با انتخاب شهر مرکزی اصفهان هر دو پایتخت خود را از هر گونه حمله توسط رقیب اصلی همسایه ایران، عثمانی حفظ کرد و باعث شد کنترل بیشتری بر خلیج فارس که در آن زمان به یک مسیر تجاری مهم برای شرکتهای هند شرقی هلندی و بریتانیایی تبدیل شده بود، بدست آورد.
معمار اصلی مسجد امام شهرسازی شیخ بهایی (بهاء الدین العاملی) بود که برنامه را بر دو ویژگی اصلی طرح جامع شاه عباس متمرکز کرد.
یک :خیابان چهار باغ، که در هر دو طرف و در کنار هم قرار داشت.
دو:موسسات برجسته شهر ، مانند محل اقامت همه بزرگان خارجی و میدان نقش جهان.

قبل از به قدرت رسیدن شاه عباس، ایران دارای قدرتی غیر متمرکز بود که در آن نهاد های مختلف از جمله ارتش (قزلباش ها) و فرمانداران استانهای مختلف تشکیل دهنده امپراتوری برای قدرت مبارزه می کردند.
شاه عباس می خواست این ساختار سیاسی را تضعیف کند. انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت بزرگ ایران، گامی مهم در تمرکز قدرت بود. در راستای انتخاب این شهر به عنوان پایتخت سازه های فراوانی چون مسجد امام ساخته شد.
ایرانیان مسجد را با کاشی های دیواری هفت رنگ تزئین کردند که هم ارزان تر و هم سریعتر بود و در نهایت ساخت و ساز را سرعت بخشید. این کار توسط تعدادی از بهترین صنعتگران کشور انجام شد و کل کار زیر نظر استاد خوشنویس، رضا عباسی قرار گرفت. آخرین مراحل ساخت مسجد امام در اواخر سال 1629 میلادی چند ماه پس از مرگ شاه عباس انجام شد.
بسیاری از مورخان در مورد جهت گیری خاص میدان سلطنتی (Maidān) فرضیه های مختلفی را ارائه داده اند. بر خلاف اکثر ساختمانهای مهم این میدان نقش جهان، این سازه با مکه همخوانی نداشت.
هدف شیخ بهایی این بود که مسجد در هر کجای شهر که فرد قرار گیرد، قابل مشاهده باشد. اگر محور میدان با محور مکه منطبق بود، گنبد مسجد توسط درگاه ورودی بلند به سمت آن از دید پنهان می ماند. با ایجاد یک زاویه بین آنها دو قسمت ساختمان، درگاه ورودی و گنبد در دید کاملی قرار گرفته است تا همه افراد داخل میدان آن را تحسین کنند.

مسجد امام 96548796478596478569

 

معماری و طراحی مسجد امام

صفویان مسجد شاه را به عنوان کانالی تاسیس کردند که از طریق آن می توانستند هنر خود را با تکنیک های معماری متعدد خود بیان کنند. قالب چهار ایوانی که توسط سلسله سلجوقی نهایی شد و توسط صفویان به کار گرفته شد.
نمای محوطه این مساجد را با دروازه های برجسته محکم در هر طرف بنا گذاشتند.در دوران سلجوقیان، چون عرفان اسلامی در حال افزایش بود و ایرانیان به دنبال نوع جدیدی از معماری بودند که بر هویت ایرانی تاکید کنند، آرایش چهار ایوانی شکل گرفت. ایرانیان از قبل دارای میراث معماری غنی بوده اند و شکل متمایز ایوان در واقع از طرح های قبلی کاخ ساسانی مانند کاخ اردشیر گرفته شده است. بنابراین معماری اسلامی شاهد ظهور یک نام تجاری جدید بود که متفاوت از طرح هیپوستیل مساجد اولیه عرب بود. قالب چهار ایوان به طور معمول به شکل یک حیاط مرکزی مربع شکل با ورودی های بزرگ در هر طرف به نظر می رسید و دروازه ورود به دنیای معنوی را نشان می داد.

ورودی ایوان (دروازه) مسجد امام به شکل نیم دایره است و شبیه نیم ماه فرو رفته است. ارتفاع آن 27 متر است و طاق با تزئینات فیروزه ای رنگ بندی شده و با استالاکتیت غنی تزئین شده است.

مسجد امام 56454848764854585

کاشی کاری مانند مقرنس، ویژگی بارز معماری اسلامی ایرانی است که در این سازه مشاهده می شود. در طرفین دو مناره به ارتفاع 42 متر قرار دارد که بالکن های چوبی زیبا تراشیده و مقرنس ها از کناره های آن در حال اجرا هستند.
رضا عباسی استاد خوشنویسی دربار سلطنتی تاریخ بنای اولیه و در کنار آن  آیاتی در ستایش محمد و علی نوشته است.
در جلوی در ورودی، حوضچه ای کوچک قرار داشت که محل استراحت اسبها بود. در داخل نیز حوضچه ای بزرگ از سنگ مرمر قرار داشت که بر روی یک پایه قرار گرفته بود و پر از آب شیرین یا آبلیمو بود. چهارصد سال از عمر مفید این حوضچه می گذرد اما دیگر وظیفه تامین غذای تازه برای نمازگزاران در نماز جمعه را بر عهده ندارد.

نمای داخلی مسجد امام یک مسجد معمولی هیپوستیل است که موجب جلب توجه بسیاری از افراد شده است.
ویژگی های آکوستیک و انعکاس ها در نقطه مرکزی زیر گنبد برای بسیاری از بازدیدکنندگان جالب است، زیرا نبوغ معماران هنگام ایجاد گنبد،امام جمعه را قادر می سازد تا با صدای آرام صحبت کند و صدا شنیده شود.
داخل ساختمان محراب مسجد امام لوح مرمری بزرگ با ده فوت ارتفاع و سه فوت عرض در دیوار جنوب غربی قرار دارد که جهت مکه را نشان می داد.

 

مسجد 49685964964896

 

 

گنبد

پس از ورود گنبدها به طرح های معماری اسلامی توسط اعراب در قرن هفتم، گنبد ها اغلب در معماری مساجد ظاهر می شدند. قدیمی ترین بنای ایرانی حاوی گنبد  مسجد جامع زواره با تاریخ 1135 میلادی است.
پارسیان قرن ها پیش چنین گنبد هایی ساخته بودند. برخی از اولین نمونه های شناخته شده گنبد های بزرگ در جهان در ایران یافت می شود به عنوان مثال قلعه دوشیزه.  مسلمانان صفوی از دانش قبل از اسلام در ساخت گنبد، یعنی استفاده از سینک ها برای ایجاد گذر از یک ساختار هشت ضلعی به یک گنبد مدور وام گرفتند.
ایرانیان شبکه های غنی از مقرنس ها را ایجاد کردند. این ویژگی به مساجد ایرانی نیز وارد شد و رنسانس در بنای گنبد ایرانی توسط صفویان آغاز شد. ویژگی بارز گنبدهای ایرانی که آنها را از گنبدهای ایجاد شده در جهان مسیحی یا امپراتوری عثمانی و مغول متمرکز می کند کاشی های رنگی بود که با نمای بیرونی گنبدهای خود مانند قسمت داخلی آن  پوشانده شده بود.
گنبد مسجد امام با انعکاس نور خورشید مانند نگین فیروزه ای درخشان به نظر می رسید و مسافران مسیر ابریشم از طریق ایران را از کیلومترها دورتر می دیدند.
ساخت گنبد مسجد امام با ارتفاع 53 متر در سال 1629 میلادی به پایان رسید و به بلند ترین گنبد در شهر تبدیل شد.

ارسال دیدگاه